ชื่อสมุนไพร : ก้างปลาแดง
ชื่ออื่นๆ/ชื่อท้องถิ่น : ก้างปลา, ก้างปลาเครือ, ข่าคลอง, หมาเยี่ยว (ภาคกลาง), ก้างปลาขาว, หมัดดำ (ภาคเหนือ), อำอ้าย, ขี้เฮียด (ภาคอีสาน), กระดอง (ภาคใต้)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Phyllanthus reticulatus Poir.
ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ : Anisonema dubium Blume, Anisonema jamaicense (Griseb.) Griseb., Anisonema intermedium Decne., Anisonema multiflorum (Baill.) Wight, Anisonema puberulum Baill., Phyllanthus alaternoides Rchb. ex Baill., Phyllanthus dalbergioides (Müll.Arg.) Wall. ex J.J.Sm., Phyllanthus chamissonis Klotzsch, Phyllanthus jamaicensis Griseb., Phyllanthus oblongifolius Pax, Phyllanthus prieurianus (Baill.) Müll.Arg., Phyllanthus puberulus Miq. ex Baill., Phyllanthus pulchellus A. Juss., Phyllanthus scanden
วงศ์ : PHYLLANTHACEAE
ถิ่นกำเนิดก้างปลาแดง
ก้างปลาแดง มีถิ่นกำเนิดดั้งเดิมในทวีปเอเชียโดยมีเขตการกระจายพันธุ์เป็นบริเวณกว้างในคาบสมุทรอินเดียและภูมิภาคอินโดจีน เช่น อินเดีย ศรีลังกา บังกลาเทศ เนปาล ทิเบต กัมพูชา ลาว พม่า ไทย มาเลเซีย และเวียดนาม เป็นต้น สำหรับในประเทศไทยสามารถพบก้างปลาแดง ได้ทั่วทุกภาคของประเทศบริเวณป่าเต็งรัง ป่าละเมาะทั่วไป ป่าดิบชื้น และในป่าดิบแล้ง
ประโยชน์และสรรพคุณก้างปลาแดง
- ใช้เป็นยาดับพิษ
- แก้งูสวัด ขยุ้มตีนหมา
- แก้โรคไฟลามทุ่ง
- แก้ร้อนในกระหายน้ำ
- ช่วยลดความร้อนในร่างกาย
- ลดความร้อนในร่างกาย
- แก้ไข้หวัดทุกชนิด
- แก้ซางข้าวเปลือก
- แก้หอบหืด
- ช่วยลดน้ำตาลในเลือด
- แก้ฝีแดงและฝีทั้งปวง
- แก้เริม
- แก้บิด
- แก้ท้องเสีย
- ช่วยฟอกโลหิต
- ขับปัสสาวะ
- แก้น้ำเหลือง
- ใช้แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย
- ใช้แก้เลือดออกตามไรฟัน
- ใช้สมานแผล
- ช่วยถอนพิษฝี
- ใช้เป็นฝาดสมานในระบบทางเดินอาหาร
- แก้อาการอักเสบ
- ช่วยถอนพิษไข้
- ช่วยขับพิษไข้หัว
ในชนบทมีการนำยอดอ่อนของก้างปลาแดง มาใช้ประกอบอาหาร เช่น นำมาลวกกับน้ำพริกรับประทาน หรือ นำมาใช้ทำแกงคั่ว แกงแค เป็นต้น
รูปแบบและขนาดวิธีใช้
- ใช้แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ ช่วยดับพิษร้อน ถอนพิษไข้ ขับพิษไข้หัว แก้ไข้หวัด แก้ซางข้าวเปลือก ไข้รากสาด แก้หอบหืด ลดน้ำตาลในเลือด ช่วยลดความร้อนในร่างกาย โดยนำรากประมาณ 120 กรัม มาต้มกับน้ำดื่ม เช้า-เย็น
- ใช้ฟอกโลหิต แก้บิด ท้องเสีย แก้น้ำเหลืองเสีย ขับปัสสาวะ โดยนำต้น หรือ เถาก้างปลาแดง มาต้มกับน้ำดื่ม
- ใช้แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย โดยนำใบมาต้มกับน้ำดื่ม
- ใช้เป็นยาฝาดสมานในระบบทางเดินอาหาร แก้อาการอักเสบต่างๆ โดยนำผลมารับประทาน
- ใช้แก้เริม งูสวัด ซางข้าวเปลือก ขยุ้มตีนหมา ฝีแดงและฝีต่างๆ โดยนำรากมาฝนทาบริเวณที่เป็น
- ใช้พอกฝีถอนพิษฝี โดยนำใบมาตำให้ละเอียดใช้พอกบริเวณที่เป็น
ลักษณะทั่วไปของก้างปลาแดง
- ก้างปลาแดง จัดเป็นไม้พุ่มกึ่งไม้เถา เป็นทรงพุ่มรูปคล้ายทรงกระบอกสูงได้ถึง 4 เมตร ลำต้น หรือ เถาเกลี้ยง หรือ อาจมีขนเล็กน้อย ปลายกิ่งด้านล่างมักจะมีหนาม
- ใบก้างปลาแดง เป็นใบเดี่ยว ออกแบบเรียงสลับกัน บนก้านใบที่ยาว 1.5-3 มิลลิเมตร ลักษณะของใบเป็นรูปไข่ หรือ รูปรีแกมขอบขนาน กว้าง 1-2.5 เซนติเมตร ยาว 1.7-3.5 เซนติเมตร โคนมน หรือ สอบส่วนปลายใบมน หรือ หยักเว้าเล็กน้อย ขอบใบเกลี้ยง เนื้อใบบางแห้ง มีขนทั้ง 2 ด้าน และมีเส้นใบ 5-9 คู่ ส่วนของหูใบรูปใบหอก ปลายเรียวแหลม โคนตัด
- ดอกก้างปลาแดง ออกเป็นช่อกระจุกสั้นๆ บริเวณซอกใบ โดยเป็นแบบแยกเพศ ร่วมต้นซึ่งช่อดอกจะมีดอกย่อยช่อละ 1-3 ดอกและจะออกห้อยลงใต้ใบ ดอกมีลักษณะเล็กเป็นทรงกลมรี ดอกเพศผู้มีกลีบเลี้ยง 5 กลีบ กว้าง 0.75-2 มิลลิเมตร และยาว 1.7-3 มิลลิเมตร สีเขียวอมแดง ไม่มีกลีบดอกไม่มี แต่มีเกสรเพศผู้ 5 อัน ส่วนดอกเพศเมียจะคล้ายกับดอกเพศผู้ แต่จะมีรังไข่ 8-10 มีออวุล 2 หน่วยต่อหนึ่งช่อง
- ผลก้างปลาแดง เป็นทรงกลมมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 4-6 มิลลิเมตร ผลนุ่มสีแดง เมื่อแก่มีสีเกือบดำและเมื่อแห้งจะแตก มีก้านผลยาวประมาณ 3 มิลลิเมตร ภายในผลมีเมล็ดขนาดเล็ก รูปหน้าตัดเป็นเหลี่ยมด้านไม่เท่ากัน 8-16 เมล็ด
การขยายพันธุ์ก้างปลาแดง
ก้างปลาแดงสามารถขยายพันธุ์ได้โดยการใช้เมล็ดและยังเป็นพืชที่ชอบแสงแดดปานกลาง ชอบดินร่วนปนทรายที่มีการระบายน้ำได้ดี สำหรับวิธีการเพาะเมล็ดและการปลูกก้างปลาแดง นั้น สามารถทำได้เช่นเดียวกันกับการเพาะเมล็ดและการปลูกไม้พุ่ม หรือ ไม้ยืนต้น ชนิดอื่นๆ ตามที่ได้กล่าวมาแล้วในบทความก่อนหน้านี้
ที่มา:disthai.com
