กระเม็งตัวเมีย
ชื่อสมุนไพร : กระเม็งตัวเมีย
ชื่ออื่นๆ/ชื่อท้องถิ่น : กาเม็ง, กระเม็ง, คัดเม็ง (ภาคกลาง), ฮ่อมเกี่ยว, หญ้าส้ม (ภาคเหนือ), บังกี่เช่า, ฮั่นเหลียนเฉ่า (จีน), เฮ็กบักเช่า, บักอั่งเน้ย (จีนแต้จิ๋ว)
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Eclipta prostrate Linn.
ชื่อสามัญ : False daisy, White head, Herba Ecliptae
วงศ์ : COMPOSITAE
ถิ่นกำเนิดกระเม็งตัวเมีย
กระเม็งตัวเมียเป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดในทวีป อเมริกากลาง และอเมริกาใต้แล้วมีการแพร่กระจายพันธุ์ไปยังประเทศเขตอบอุ่น เขตโซนร้อน และถึงโซนร้อนหลายประเทศ เช่น บราซิล, สวิตเซอแลนด์, อินเดีย, จีน, ไทย ฯลฯ สำหรับในประเทศไทยถูกจัดให้เป็นวัชพืชชนิดหนึ่งที่สามารถพบกระเม็งตัวเมีย ได้ทั่วทุกภาคของประเทศ ส่วนมากจะพบขึ้นเองตามริมทาง ที่ชุ่มชื้น และชื้นแฉะ ที่รกร้างทั่วไป เช่น ริมคูน้ำ นาข้าว ริมคลอง และในแปลงพืชผักทั่วๆไป
ประโยชน์และสรรพคุณกระเม็งตัวเมีย
- ใช่เป็นยาอายุวัฒนะ
- ช่วยบำรุงเลือด
- ช่วยรักษาโรคตาต่างๆ
- แก้ปวดฟัน
- ช่วยใช้ทำให้เลือดเย็น
- ช่วยห้ามเลือด
- ช่วยบำรุงไต
- แก้อาเจียนเป็นเลือด
- แก้กระอักเลือด
- แก้หนองใน
- แก้ปัสสาวะเป็นเลือด
- แก้เป็นบิด
- แก้ถ่ายเป็นเลือด
- แก้ลำไส้อักเสบ
- แก้ตับอักเสบเรื้อรัง
- แก้กษัย
- แก้คอตีบ
- แก้โรคผิวหนังผื่นคัน
- แก้โรคผิวหนังเรื้อรัง
- ช่วยรักษาบาดแผลจากของมีคม
- ช่วยทำให้คิ้วหนวดดกดำ
- ใช่เป็นยาถ่าย
- แก้ปวดหัวข้างเดียว (ลมตะกัง)
- ช่วยทำให้อาเจียน
- แก้เป็นลมหน้ามืดจากการคลอดบุตร
- แก้ท้องเฟ้อ
- แก้เลือดออกในลำไส้ และในปอด
- ช่วยบำรุงตับ
- ช่วยบำรุงม้าม
- แก้มะเร็ง (อาการแผลเรื้อรัง เน่าลุกลาม รักษายาก)
- แก้หืด
- แก้หลอดลมอักเสบ
- แก้จุกเสียด
- แก้กลาก เกลื้อน
- ช่วยแก้ผมหงอกก่อนวัย
- แก้เด็กปากเปื่อยเจ็บเนื่องจากเชื้อรา
- แก้สตรีที่ตกขาวมาก
- ช่วยรักษาอาการดีซ่าน
ในอดีตคนไทยมีการนำกระเม็งตัวเมีย มาใช้ประโยชน์ต่างๆ เช่น น้ำคั้นจากต้นใช้ย้อมสีผม คิ้ว และหนวด ด้วยการใช้น้ำคั้นจากต้นเคี่ยวกับน้ำมันมะพร้าว หรือ น้ำมันงา ใช้ทาให้ทั่วศีรษะช่วยแก้ปัญหาผมหงอกก่อนวัยได้ นอกจากนี้ทุกๆ ส่วนของกระเม็งตัวเมียใช้ร่วมกับลูกมะเกลือ ดิบ โดยนำมาโขลกเอาน้ำใช้ย้อมสีผ้าให้ดำได้ เช่นกัน ส่วนในประเทศอินเดียมีการใช้น้ำคั้นจากต้นสดมาใช้เป็นน้ำหมึกสำหรับสัก เพื่อให้รอยสักที่ได้เป็นสีเขียวคราม
รูปแบบและขนาดวิธีใช้
สรรพคุณทางยาของกระเม็งตัวเมีย
- แก้อาเจียนเป็นเลือด กระอักเลือด ใช้ต้นนี้สด หนัก 120 กรัม ตำชงด้วยปัสสาวะเด็กกิน
- แก้ไอเป็นก้อนเลือด ใช้ต้นนี้สดหนัก 60 กรัม ตำคั้นเอาน้ำมาผสมน้ำอุ่นกิน
- แก้เลือดกำเดาออก ใช้ยานี้สดประมาณ 1 กำมือ ล้างให้สะอาดตำคั้นเอาน้ำผสมเหล้าต้มกินหลังอาหารวันละ 2 ครั้ง ขณะมีเลือดออกที่จมูกก็ตำคั้นเอาน้ำซุบสำลีอุดจมูกห้ามเลือดได้ดี
- แก้หนองใน ปัสสาวะเป็นเลือด ใช้ใบสดต้นนี้ร่วมกับใบผักกาดน้ำสดๆ (Plantago asiatica) อย่างละเท่าๆ กัน หนัก 60 กรัม ตำคั้นเอาน้ำกินวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น
- แก้เลือดออกในลำไส้ และในปอด หรือ มีแผลภายในเลือดออก ใช้เมล็ดต้นนี้ผิงไฟให้แห้งบดเป็นผงผสมน้ำข้าวกินวันละ 6 กรัม หรือใช้ต้นสดหนัก 10 กรัม ผสมน้ำตาลกรวดต้มกิน
- แก้บิดถ่ายเป็นเลือด ใช้ต้นนี้แห้งหนัก 30 กรัม ต้มน้ำกิน
- แก้สตรีที่ตกขาวมาก ใช้ต้นนี้หนัก 30 กรัม ต้มกินกับเป็ด หรือ หมูก็ได้
- แก้คอตีบ ใช้ต้นกระเม็งตัวเมีย หนัก 60-90 กรัม บดใส่เกลือเล็กน้อยชงน้ำกิน จะขับเสลดออกมา
- แก้กระษัย ด้วยการใช้ทั้งต้นนำมาคั้นเอาแต่น้ำ กรองด้วยผ้าขาวบางผสมกับน้ำร้อนครึ่งแก้ว ผสมกับน้ำผึ้งแท้ 1 ใน 3 ส่วนของน้ำร้อนแล้วนำมารับประทาน
- รักษาโรคเกี่ยวกับตา อาการเจ็บตา ตาแดง ด้วยการใช้ทั้งต้นประมาณ 1 กำมือนำมาต้มใส่น้ำตาลพอหวานเล็กน้อย ต้มให้เดือดประมาณ 15 นาทีแล้วนำมาดื่มครั้งละ 1 แก้ว วันละ 3-4 ครั้ง
- รักษาหนองใน ปัสสาวะเป็นเลือด ด้วยการใช้ใบสดและใบผักกาดน้ำสดๆ อย่างละเท่าๆ กันประมาณ 60 กรัม นำมาตำคั้นเอาแต่น้ำกินวันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น
- แก้อาการอักเสบ บวมช้ำ ด้วยการใช้ต้นสด 3-4 ต้น นำมาล้างให้สะอาดแล้วนำไปต้มน้ำให้เดือดประมาณ 10 นาที แล้วผสมน้ำตาลทรายลงไปพอให้มีรสหวาน แล้วนำมาใช้ดื่มไม่เกิน 2 วัน
- แก้บาดแผลมีเลือดออก ใช้ต้นนี้สดตำพอก หรือใช้ต้นนี้แห้งบดเป็นผงโรยที่แผล
- แก้ปวดหัวข้างเดียว (ลมตะกัง) ใช้น้ำคั้นจากต้นนี้หยอดจมูก
- แก้ของคลอดเป็นผื่นคัน ใช้ต้นนี้หนัก 120 กรัม ต้มเอาน้ำผสมสารส้มชะล้าง
- แก้ปวดฟัน ใช้ยานี้ผิงไฟไหม้แห้งบดเป็นผง ทาที่เหงือก
- แก้เด็กปากเปื่อยเจ็บเนื่องจากเชื้อรา ใช้น้ำคั้นจากใบของต้นนี้ 2 หยด ผสมน้ำผึ้ง 8 หยอดทาแผลเปื่อยเจ็บนั้นบ่อยๆ
ลักษณะทั่วไปของกระเม็งตัวเมีย
กระเม็งตัวเมีย จัดเป็นไม้ล้มลุกขนาดเล็กทอดไปตามพื้น แต่ปลายยอดจะตั้งขึ้นตรง มีความสูงประมาณ 30–60 เซนติเมตร ลำต้นมีสีเขียว หรือ สีน้ำตาลแดง และมีขนละเอียด กิ่งก้านแตกที่โคนต้น เป็นพืชที่สามารถขึ้นได้ตลอดทั้งปี ใบออกตรงกันข้าม ใบมีลักษณะเป็นรูปเรียวยาว ยาว 4-10 ซ.ม. กว้าง 0-8-2 ซ.ม. (ถ้าเกิดในที่ชุ่มชื้นมีน้ำมากใบก็จะใหญ่ เกิดในที่แห้งแล้งใบก็เล็ก) ฐานใบเป็นรอยเว้าเข้าเล็กน้อยทั้งสองด้าน ปลายใบค่อนข้างแหลม ขอบใบมีรอยหยักตื้นๆ ทั้งสองด้านมีขนสั้นๆ มีสีขาวยู่ ดอกออกเป็นช่อกระจุกแน่น โดยจะออกดอกเป็นช่อเดี่ยวที่บริเวณยอด หรือ 1-3 ช่อบริเวณง่ามใบ ดอกวงนอกรูปลิ้น เป็นดอกเพศเมีย มีประมาณ 3-5 ดอก กลีบดอกมีสีขาว ส่วนดอกวงในกลีบดอกติดกันเป็นหลอด ที่ปลายแยกเป็นกลีบ 4 กลีบ มีสีขาว และเป็นดอกแบบสมบูรณ์เพศ ส่วนก้านดอกเรียวยาว มีความยาวประมาณ 2-4.5 เซนติเมตร ผลมีลักษณะเป็นรูปลูกข่าง มีสีเหลืองปนดำ เมื่อนำมาขยี้ดูจะมีน้ำสีดำออกมา ส่วนผลแก่แห้งมีสีดำไม่แตก ปลายผลมีรยางค์เป็นเกล็ดยาวประมาณ 2.5 มิลลิเมตร ขนาดของผลยาวประมาณ 3-3.5 มิลลิเมตร และกว้างประมาณ 1.5 มิลลิเมตร
ข้อแนะนำและข้อควรระวัง
- ต้นกะเม็งตัวเมีย ที่จะนำมาใช้ทำยา ควรนำมาทำยาตอนสดๆ เพราะถ้าเก็บไว้นานประสิทธิภาพจะเสื่อมไป
- ห้ามใช้กระเม็งตัวเมียในผู้ป่วยที่มีอาการม้ามพร่อง ไตหยินพร่อง มีอาการปัสสาวะบ่อยๆ ไม่หยุด หรือ ถ่ายเป็นน้ำมาก
- ในการใช้กระเม็งตัวเมียเพื่อบำบัดรักษาโรค ตามตำรับยาต่างๆ นั้น ควรระมัดระวังในการใช้ โดยควรใช้ตามขนาดที่ระบุไว้ในตำรายาไม่ควรใช้ในปริมาณที่มากจนเกินไป หรือ ใช้ติดต่อกันเป็นระยะเวลานานจนเกินไป เพราะอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพได้ สำหรับ เด็ก สตรีมีครรภ์ ผู้ป่วยเรื้องรัง รวมถึงผู้ที่ต้องรับประทานยาเป็นประจำ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้กระเม็งตัวเมียในการช่วยรักษาโรคต่างๆ เสมอ
ที่มา:disthai.com
